Tgħallem dwar in-naħal

In-naħal iġorr il-polline minn fjura għal oħra waqt li jfittex l-ikel, u b'hekk jgħin lil ħafna pjanti selvaġġi u uċuħ tar-raba' jagħmlu ż-żerriegħa u l-frott. In-naħla tal-għasel hija l-aktar magħrufa, imma f'Malta hemm ukoll ħafna speċi ta' naħal selvaġġ u solitarju li jagħmel ħafna minn dan ix-xogħol fis-skiet.

Popolazzjoni b'saħħitha ta' naħal hija sinjal ta' kampanja b'saħħitha. Li nipproteġuh ifisser li nipproteġu x-xagħri, il-widien, l-għelieqi u l-ġonna li jagħmlu l-gżejjer Maltin dak li huma.

Kolonja għandha sultana waħda, eluf ta' naħal ħaddiem femminili u, fix-xhur sħan, numru iżgħar ta' dkur (drones). Kull naħla tgħaddi minn erba' stadji: bajda, larva, pupa u adult.

In-naħal ħaddiem ibiddel ix-xogħol hekk kif jikber — inaddaf iċ-ċelloli, jitma' l-larvi, jibni x-xehda, jgħasses id-daħla u finalment joħroġ jiġbor in-nektar, il-polline u l-ilma.

• Bajda — titpoġġa mis-sultana f'ċellola tax-xama'
• Larva — tiġi mitmugħa min-naħal nurse
• Pupa — iċ-ċellola tingħalaq waqt li n-naħla tiżviluppa
• Adult — toħroġ u tibda taħdem ġewwa l-ġarra

L-għasel Malti ilu apprezzat għal sekli sħaħ. Il-karattru tiegħu jiddependi fuq x'hemm fjurit: is-sagħtar fuq ix-xagħri fil-bidu tas-sajf, il-ħarrub fil-ħarifa, il-fjur taċ-ċitru fir-rebbiegħa, u taħlita kbira ta' fjuri selvaġġi wara x-xita tax-xitwa.

Peress li kull staġun u lokalità huma differenti, l-għasel lokali jvarja fil-kulur u t-togħma minn ħsad għal ieħor — parti minn dak li jagħmlu speċjali.

Ibda billi titgħallem qabel ma tixtri. Ingħaqad f'kors għal min qed jibda, żur l-apjarju ta' xi ħadd b'esperjenza u sib mentor. Aħseb sew fejn se jkunu l-ġarar, fil-ġirien, fl-aċċess għall-ilma u fil-ħin li tista' tagħti.

• Agħmel kors ta' taħriġ u kompli tgħallem
• Sib mentor fost membri b'esperjenza
• Iċċekkja r-reġistrazzjoni u r-rekwiżiti legali mal-awtoritajiet kompetenti
• Ixtri tagħmir protettiv xieraq
• Ibda żgħir — kolonja jew tnejn

Fir-rebbiegħa, il-kolonji jinqasmu b'mod naturali u ġmigħ ta' naħal jista' joqgħod fuq siġra, ħajt jew karozza. Ġmigħ normalment ikun kalm għax in-naħal m'għandux dar x'jiddefendi — imma żomm id-distanza u żomm it-tfal u l-annimali 'l bogħod.

• Tbexxix, tpejjipx u tiddisturbax lin-naħal
• Innota l-post u kemm hu għoli l-ġmigħ
• Ċempilna biex xi ħadd li jrabbi n-naħal jiġborha b'mod sigur
• Jekk xi ħadd jinqaras u jkollu diffikultà biex jieħu n-nifs, ċempel 112

Anki gallarija tista' tgħin. Agħżel pjanti li jaqblu mal-klima niexfa tagħna u li jwarrdu f'perjodi differenti tas-sena, evita l-pestiċidi, u ħalli dixx baxx bl-ilma u ftit ġebel biex in-naħal joqgħod fuqu.

• Sagħtar, klin u lavanda
• Fidloqqom u fjuri selvaġġi
• Siġar taċ-ċitru u siġar oħra tal-frott
• Arbuxxelli indiġeni adattati għax-xagħri